Özellikle anaokulu, ilkokul, ortaokul veya yeni bir liseye başlayan öğrenciler; yeni çevre, öğretmenler, arkadaşlar ve artan sorumluluklar nedeniyle farklı düzeylerde kaygı yaşayabiliyor.
Okulun ilk günlerinde ağlama, ebeveynden ayrılmak istememe, huzursuzluk, öfke, daha fazla ilgi bekleme ya da derslere ilişkin baskı hissetme gibi tepkiler görülebiliyor. Uzmanlara göre bu davranışlar her zaman bir uyum sorununun göstergesi değil. Çocukların yeni düzene alışabilmesi için güvenli ve tutarlı bir yaklaşım büyük önem taşıyor.
Uzm. Psk. Deniz Mutlu, çocukların okula uyum sürecinde ailelerin dikkat etmesi gereken noktaları sıraladı.
1. VEDALARI KISA VE TUTARLI TUTUN
Okul kapısında her gün aynı veya benzer kısa bir vedalaşma cümlesinin kullanılması, çocuk açısından güven verici bir rutine dönüşebiliyor. Uzun vedalaşmalar, çocuğun ağlaması üzerine tekrar tekrar geri dönmek veya her gün farklı açıklamalar yapmak ise ayrılık kaygısını artırabiliyor.
Çocuğun “Okula gitmek istemiyorum” demesi karşısında duygusunu küçümsemek yerine, “Ayrılmak şu an zor geliyor olabilir ama güvendesin ve seni almaya geleceğim” şeklinde güven veren ifadeler kullanılması öneriliyor.
2. ÖNCELİĞİ AKADEMİK BAŞARI DEĞİL, GÜVEN DUYGUSU OLUŞTURMALI
Okula yeni başlayan bir çocuğun ilk etapta tüm kurallara ve beklentilere hemen uyum sağlaması beklenmemeli. Öncelikle öğretmenine, arkadaşlarına, sınıfına ve okul rutinine alışması gerekiyor.
Çocuk kendisini güvende hissettikçe yeni ortama uyumu da kolaylaşabiliyor. Bu nedenle ilk dönemde yalnızca notlara ve ders başarısına odaklanmak yerine çocuğun genel gelişiminin değerlendirilmesi önem taşıyor.
3. DİKKAT DAĞINIKLIĞI KONUSUNDA ACELECİ OLMAYIN
Okulun ilk haftalarında “Ders dinlemiyor”, “Çabuk sıkılıyor” veya “Etkinliği tamamlamıyor” gibi gözlemler ortaya çıkabiliyor. Ancak bu davranışların hemen bir dikkat problemi olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.
Kaygı, uyku düzenindeki değişiklikler, yoğun ekran kullanımı, yeni ortama alışma süreci ve çocuğun gelişimsel özellikleri dikkat performansını geçici olarak etkileyebiliyor.
Dikkatle ilgili sorunların süreklilik göstermesi halinde ise aile görüşmeleri, öğretmen gözlemleri ve gerektiğinde uzman değerlendirmelerinden yararlanılabiliyor. Amaç çocuğu etiketlemek değil, ihtiyaçlarını doğru belirlemek.
4. DİKKAT BECERİLERİ GELİŞTİRİLEBİLİR
Uzmanlara göre dikkat, değişmez bir özellik olarak görülmemeli. Çocuğun ihtiyaçlarına uygun çalışmalarla odaklanma, görsel ve işitsel dikkat, çalışma belleği, yönerge takibi, planlama ve dürtü kontrolü gibi beceriler desteklenebiliyor.
Bu nedenle ailelerin “Yapabiliyor mu, yapamıyor mu?” sorusundan çok, “Hangi alanda desteğe ihtiyacı var?” sorusuna odaklanması öneriliyor.
5. ÇOCUĞUNUZU BAŞKA ÖĞRENCİLERLE KIYASLAMAYIN
Eğitim sürecinin ilerlemesiyle birlikte çocukların başka öğrencilerle karşılaştırılması önemli bir risk oluşturabiliyor.
“Arkadaşı okumaya geçti”, “O daha güzel yazıyor” veya “O daha uzun süre dikkatini veriyor” gibi ifadeler, çocuğun kendisini yetersiz hissetmesine neden olabiliyor.
Her çocuğun öğrenme biçimi ve gelişim hızı farklı olduğundan, değerlendirmelerin başka çocuklarla değil, çocuğun kendi önceki performansıyla yapılması daha sağlıklı bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
6. SORUNLAR DEVAM EDİYORSA UZMAN DESTEĞİ ALIN
Okula alışma süreci ilerlemesine rağmen dikkat sorunları devam ediyorsa, çocuk sürekli olarak yönergeleri takip etmekte zorlanıyor, başladığı işleri tamamlayamıyor veya yaşadığı güçlükler okul ve günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyorsa uzman değerlendirmesi faydalı olabiliyor.
Erken dönemde yapılan doğru değerlendirmeler, çocuğun güçlü yönlerinin ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanların belirlenmesine yardımcı olabiliyor.
ÇOCUĞUN İHTİYACI MÜKEMMEL BAŞLANGIÇ DEĞİL
Uzmanların önerileri, okulun ilk günlerinde çocuklardan kusursuz bir uyum beklemek yerine onlara zaman tanınması gerektiğine işaret ediyor. Çocuğun kendisini güvende hissetmesi, hata yapabileceğini bilmesi ve gerektiğinde destek alabileceğini görmesi, okul sürecinin sağlıklı ilerlemesinde önemli rol oynuyor.
Ailelerin çocuklarına verebileceği en önemli mesajlardan biri ise şu olabilir: “Alışmak için zamanın var. Hata yapabilirsin. Ben sana güveniyorum.”