DENGEBEJLİK VE BİR İBO BEGÊ PARSİNİ..

Kürt edebiyatının sözlü kayıtları olan dengbejlik klamlarının ( Türkülerinin) hepsinin altında yatan gerçek bir hikaye kesinlikle vardır.

Bütün dengbejlik  klamlarının bazen, bazı yönleri ile hafif abartılıda olsa, hikaye mutlaka gerçek bir olaya dayanmaktadır.

Söylenen klam gerek aşk üzerine olsun,  gerkse de gerçekleşmiş  bir kahramanlık hikayesi üzerine, yada başka bir olay üzerine olsun, klamların (Türküler) aslında tarihi anlatan gerçek yönü illaki vardır.  Klam ve dengbejliği esas ilginç kılan yön bu yöndür.

Bu sözlü tarihlerin, yaşanmış olan olayların, günümüze kadar ulaşmasını sağlayan,  yüzlerce şarkının makam ve  sözlerini hafızalarında tutan böyle çok sayıda Kürt dengbej vardır.

Bunların en meşhur olanları Şeroye bro, Reso, Şkıro..  gibi Kürtler arasında  çok iyi bilinen yüzlerce dengebej mevcut olup özelikle Şakıro uluslar arası nam salmış olan bir dengbejdir.

Dengbejlerin en büyük özeliği yüzlerce klamı ve  sözlerinin çok uzun olmasına rağmen hepsini hafızalarında eksiksiz olarak tutmaları ve klamın makamını hiç şaşırmadan söyleyebilmeleridir.

Bu dengbejler tarihte yaşanmış olayların günümüze sözlü olarak ulaşmasını sağlamışlardır

Nerde ise bilinen bütün dengbejlerin  seslendirmiş olduğu klamlardan biriside  “ ibo Begê parsini” adlı klamdır. Bu klam gerçek hayattan alınan, gerçekte yaşanmış olan bir hikayenin ürünü olan  klamlardan sadece bir tanesidir.

Hikayenin esas içeriği son derce dramatik acı verici olmasına karşılık, İbo beg ve arkadaşları açısından mertliğin, yiğitliğn, kararlılığın  ve kahramanlığın bütün karekterlerini bu klamda bulmak mümkündür.

Aynı şekilde karşı taraftan da ihanetin, nankörlüğün bütün acımasızlığı da yine bu olayda, olduğu gibi ortada durmaktadır.

Yaşanan olay;  engbejler klam da şu şekilde anlatılır:

1915  birinci Dünya savaşı yıllarında Rus işgali sırasında Erzurum un Pasinler ilçesine bağlı bir köyde Kürt bir aşiretin lideri olarak İbo beg kendi köyünde  yaşanan trajedik bir olayın baş kahramanıdır.

Rus işgali nedeni ile bölge genelinde, yerli halk çoluk çocuğunu alıp zorlu kış şartlarında göç etmek zorunda kalmıştır. Aksi halde can, mal ve namus güvenliği kalmayacaktır.

İşgal peyder pey ilerlerken İbo beg ve köy ahalisi de göç için hazırlık yapar, Rus askerleri köye ulaşmadan  göç etmek isterler.  Bu sırda İbo beg in kapısında ekmeğini yiyen yanında barınan, hizmetli olarak çalışan haçik adında bir hizmetli vardır. Olaylar gelişmeye devam ederken  haçik İbo beg e gider; begim gel sen buradan göç etme burası senin yerin yurdundur, yerin yurdunu terk etme ben gayrimüslimim, gelen Ruslar’da gayri müslim ben onlar ile görüşür, onları ikna ederim ve böylece  onlar sana dokunmazlar der.

İbo beg söylenenler ve gelişen olaylar  karşısında her ne kadar terredütlü olsa bil yeri yurdu, doğup büyüdüğü toprakları terk etmek ona zor gelmektedir. Duygusal davranıp haçik in dediklerine itibar eder ve kalmaya karar verir. İbo beg köy ahalisine göç hazırlıklarını  iptal etmelerini ve burada kalmaya devam edeceklerini söyler böylece köylülerde İbo beg ile birlikte kalmaya karar verirler.

Pasinler ilçesinin işgalinden sonra haçik aşağı Pasinler’e, Rus karargahının bulunduğu binaya gider, burada Ruslar ile görüşür   kendini tanıtır ve ermeni olduğunu söyler.

haçik Rus komutana yukarıda bir köy olduğunu, köyün liderinin İbo beg olduğunu ve onun  çok cesur ve kararlı bir adam olduğunu, Ruslardan korkmadığını bu nedenle  buradan göç etmediğini,  kalmaya devam edeceğini anlatır. Ancak haçik rus komutana İbo beg in çok güzel  karısı, gelini ve kızı olduğunu, Uygun görülmesi durumunda karısının komutana, gelini kaymakam’a( rus kaymakam) uygun olduğunu, kızına ise yıllardır kendisi ilgi duyduğunu ve buna karşılık İbo beg’ in canını bağışlamalarını bu şekilde İbo beg in teklifi kabul edeceğini  söyler.

Ertesi gün sabaha doğru hava aydınlanmaya başladığında askerler, haçik ile birlikte köye doğru hareket ederler ilk aydınlanma ile birlikte  köyün aşağısında belirmeye başlarlar.

İbo beg  o sırada sabah namazı için hizmetlisi ile birlikte abdest almaktadır. İbo beg biraz uzaktan gelen bazı süvarileri görür ve hizmetlisine köye doğru gelen süvarilerin olduğunu, haçik in önde olduğunu ve muhtemelen gelenlerin misafir olduklarını ve onları karşılamasını söyler. İbo beg  ihanetten habersiz bir şekilde, haçik in  kendisine  daha öncesinde ben Rus askerler ve sizin aranızda aracı olurum, size karışmamaları için ikna ederim dediği için İbo beg  çok kaygılanmaz ve haçike de güvenmiş olduğundan olacaklardan şüphelenmemiştir.

Gelenler kaymakam, Rus komutan ve birkaç tane askerdir.

İbo beg bi zat kendisi atları alıp ahıra bağlamak için götürür, hizmetliye de misafirlere sütlü kahve ikram etmesini söyler.

Hizmetli misafirleri alır misafir odasına yerleştirir ve onlara kahve yapıp ikram eder, ancak Rus komutan elini kahvenin  üzerinde bulunduğu tepisini dibine sertçe vurarak hizmetlinin üstüne dökülmesine neden olur, sıcak kahve hizmetlinin canını yakmasına karşın misafir olduklarını düşündüğü ve ağasından  habersiz bir şey yapmak istemediği için bir şey demez, sakinliğini korumaya çalışır ve rus komutan hizmetliye; git ağana söyle eğer karısını, gelinini ve kızını bize verirse canını bağışlarız, aksi takdirde başına gelecekleri o görecektir diye hizmetlinin suratına bağırır.

Hizmetli hemen koşar ahırda bulunan  ibo beg e durumu anlatır.

İbo beg  gelenlerin sorhoş olduklarından ilk gelişlerinde şüphelenmişti.

İbo beg  ailesinin bulunduğu bölüme hemen  koşup içerden kızının ona silahını vermesini söyleyerek, silahını alır çizmesinin  içine koyup Rusların bulunduğu odaya girer, çizmenin içinde silahını çıkarıp ilk önce haçiki ve devamında rus komutanı, yağverini ve kaymakamı öldürür. Nöbet  bekleyen birkaç asker ise silah sesini duyup durumu görünce hemen kaçıp aşağı Pasinler deki Rus karargahına durumu bildirirler.

İbo beg artık çok kaygılı ve endişelidir, Rusların tekrar döneceklerinden emin olması nedeni ile silahları ve adamları hazırlar,  İbo beg ve  beraberindekiler kasrın( küçük saray) eyvanından  artık köyün Pasinler tarafından gelen yolu gözetliyorlar.  

Ertesi gün sabah saatlerinde aşağı Pasinlerden köye doğru gelen kalabalık asker gurubunu görürler. Köyde  zaten toplanmış halde hazırda bekleyen eli silah tutan herkes siperde beklemektedir.

 Rus askerlerinin menzile girmesi ile birlikte ilk ateşi İbo beg yapar, çatışma başlar bir sürü Rus askeri öldürülür ama gelen asker sayısı çok fazladır, bir türlü sonları gelmez, çatışmada İbo beg e yardım eden eş dost akraba ve köylülerden adamların hepsi yavaş yavaş  öldürülür, İbo beg ve diğer arkadaşlarının da kurşunları ve cephanelikleri azalmıştır.

Son kurşunlarına kadar savaşan İbo beg,  eşinin, gelinin ve kızının Rus askerlerinin eline canlı geçmemesi için  onların bulunduğu odaya geçer, İbo beg  eşine, kızına ve gelinine canlarını-kanlarını kendisine helal etmelerini, kıyamet gününde de davacı olmayacaklarını söylemelerini ister ve İbo beg helallik aldıktan sonra ilk önce eşini sonrada gelinini  öldürür, sıra kızına geldiğinde İbo beg bir türlü kızını öldürmek için tetiği çekemez, çok kez dener ama tetiği çekmeye gücü yetmez, kızı babasına defalarca kanım sana helaldir demesine rağmen tetiği çekemez ve kızı silahı babasında alıp kendisi kendi canına kıyar.

Değerli okurlar; dengbejlik klamlarında esas olayın ilgi çeken yönü budur. Yani klamın kaynağı gerçek yaşanmış bir olayın ta kendisidir,  mutlaka bir aşkın, bir özlemin, bir trajedinin yada yaşanmış olan kahramanlığın eserdir. Dolayısı ile dengbejliği bu kadar özel kılanda budur.