BAZI SÖZLER UÇMAZ

Bir cümlenin etkisi çoğu zaman söylendiği anda değil, insanların hafızasında bıraktığı izde ortaya çıkar.

Bazen yaşanan olayın kendisinden çok, ardından oluşan yankılara bakmak gerekir. Çünkü bazı sözler, söylendiği an biter gibi görünse de insanlarda bıraktığı iz uzun süre devam eder.

İzmir’de bir hastane açılışında iş insanı Rahmi Koç’un anlattığı bir fıkra günlerdir kamuoyunun gündeminde. Tartışmanın nedeni yalnızca anlatılan fıkra değil, kullanılan dilin bıraktığı duygular oldu. Bir kesim bunu sıradan bir mizah örneği olarak değerlendirirken, diğerleri söz konusu ifadelerin bazı insanları rahatsız edebileceğini dile getirdi. Aslında konuşulan şey de tam olarak bu.

Çünkü mesele bir fıkranın ötesine geçiyor ve bizi daha temel bir soruyla karşı karşıya bırakıyor.

Mizah nerede başlar, nerede biter?

Şüphesiz mizah hayatın vazgeçilmez renklerinden biridir. İnsanları güldürür, yakınlaştırır, bazen de düşünmeye sevk eder. Ancak mizahın gücü kadar hassas bir tarafı da vardır. Bir espri, bir insanı ya da bir topluluğu incittiğinde artık sadece güldüren değil, aynı zamanda düşündüren bir konu haline gelir.

Özellikle toplumun yakından tanıdığı isimlerin kullandığı dil daha geniş bir etki alanına sahiptir. Bu nedenle kamusal alanda söylenen her söz, yalnızca o anın değil, sonrasının da sorumluluğunu taşır.

Kürt kadınları üzerine yapılan değerlendirmelerde de çoğu zaman gözden kaçan bir gerçek vardır. Bu coğrafyada kadınlar yıllardır hayatın en ağır yüklerinden bazılarını omuzlarında taşıyor. Tarlada çalışan, çocuk büyüten, ailesini ayakta tutan, zor şartlarda yaşam mücadelesi veren sayısız kadın var. Onları haketmedikleri bir kalıpla anlatmaya çalışmak, hayatın içindeki gerçek hikayeleri görmezden gelmek anlamına gelir.

İnsanları tanımlarken genellemelerin kolaylığına sığınmak yerine, hayatın içindeki çeşitliliği görmek daha doğru bir yaklaşım olabilir. Çünkü her insan kendi hikayesiyle değerlidir ve hiçbir topluluk birkaç cümleyle anlatılabilecek kadar küçük değildir.

Belki de burada asıl bakmamız gereken nokta, insanların birbirini hangi kelimelerle anlattığıdır. Çünkü bazen bir cümle, sahibinin düşündüğünden çok daha farklı yerlere dokunabilir.

Mizah da hayat gibi, içinde yaşadığı toplumdan bağımsız değildir. Güldürürken düşündürür, yakınlaştırırken bazen mesafe de oluşturabilir. Bu yüzden bazı sözler söylendiği anda biter, bazıları ise günler sonra bile konuşulmaya devam eder.

Çünkü söz uçar denir ama bazı sözler gerçekten uçmaz.