BEYNİMİZ NEDEN ABUR CUBURU BU KADAR SEVİYOR?

Bir paket cipsi açarken gerçekten neyi açıyoruz? Açlığımızı mı…Yoksa beynimizin ödül sistemini mi?

Belki de modern insanın en büyük beslenme mücadelesi midesiyle değil, beyniyledir. Çünkü artık sofralarımızı yalnızca açlık değil; stres, alışkanlık, reklamlar, ekranlar ve duygular da şekillendiriyor.

Dikkat edin… Kimse mutlu olduğu bir anda “Keşke şimdi brokoli yesem.” diye düşünmüyor.

Ama zor bir günün ardından çikolata çekiyor canımız. Uykusuz kaldığımızda cips daha cazip geliyor. Kendimizi yalnız hissettiğimizde dondurmanın kapağını açıyoruz. Çünkü beynimiz, bazı yiyecekleri yalnızca besin olarak değil; teselli, ödül ve kaçış olarak da kaydediyor.

Aslında bu durum bir zayıflık değil, insan olmanın biyolojik mirasıdır.

Atalarımız için şeker, yağ ve tuz hayatta kalmanın simgesiydi. Bu besinler nadirdi ve yüksek enerji sağlıyordu. Onları bulduğumuzda beynimiz “Bunu unutma, tekrar bulduğunda yine ye.” mesajını veriyordu. İşte bu mesajın taşıyıcısı, halk arasında sıkça duyduğumuz dopamin adlı nörotransmitterdir. Dopamin, mutluluğun değil; daha çok “tekrar isteme” ve ödül beklentisinin kimyasal habercilerinden biridir.

Aradan binlerce yıl geçti.

Doğa değişti. İnsan değişti. teknoloji değişti. Ama beynimiz, büyük ölçüde aynı kaldı.

Bugün ise gıda endüstrisi, beynimizin bu eski kodlarını çok iyi biliyor. Raflardaki birçok ultra işlenmiş gıda; yağın, şekerin ve tuzun beynin en güçlü ödül yanıtını oluşturacak şekilde bir araya getirildiği ürünlerden oluşuyor. Üstelik renkli ambalajlar, dikkat çekici reklamlar ve sürekli ulaşılabilir olmaları da bu isteği pekiştiriyor.

Bu yüzden bazen “Bir tane yiyeceğim.” diye açılan paket, fark edilmeden boşalıyor.

Bu bir karakter meselesi değildir. Bu, biyolojinin ve çevrenin birlikte oluşturduğu bir yatkınlıktır.

Elbette bütün sorumluluğu beynimize yükleyemeyiz. Çünkü beynimiz öğrenir. Tekrarlanan her davranış, zamanla alışkanlığa dönüşür. Ne kadar sık abur cubur tüketirsek, beynimiz o yolu o kadar kolay kullanır. Ama güzel haber şu ki; sağlıklı seçimler de aynı şekilde yeni sinir ağları oluşturabilir. Beynimiz, yaşam boyu değişebilme yeteneğine sahiptir.

Bu nedenle sağlıklı beslenme, sadece “Ne yediğimizle” ilgili değildir. Nasıl düşündüğümüz, nasıl hissettiğimiz ve neden yediğimizle de ilgilidir.

Belki de bir dahaki sefere eliniz bir paket abur cubura uzandığında kendinize şu soruyu sormalısınız: “Şu an gerçekten aç mıyım, yoksa beynim sadece kısa süreli bir ödül mü arıyor?”

Bazen verilecek en doğru cevap, paketi tamamen hayatımızdan çıkarmak değildir. Onun bizi neden bu kadar cezbettiğini anlamaktır. Çünkü insan, nedenini anladığı davranışı değiştirmekte çok daha başarı lıdır.

Ve belki de beslenmenin en önemli dersi şudur:

Midemizi doyurmak kolaydır. Asıl mesele, beynimizi her gördüğünü istemek zorunda olmadığına ikna edebilmektir.