Merhaba, bugünkü yazımızda matematiğin önemli konularından “işlem önceliği” üzerinde duracağız. Bildiğiniz gibi matematikte dört işlem olan toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemi içeren sorularda öncelikle çarpma ve bölme daha sonra da toplama ve çıkarma işlemleri yapılır. Elbette üsler, faktöryeller, logaritmalar ve daha pek çok detay bulunmaktadır. Ancak bu yazımızın konusu dört işlem olduğunu ve bunun sınırları dışına çıkmayacağımı söylemek isterim. Yazının başında önemli olduğunu söyledim çünkü yapılan işlemlerin öncelik sırası dikkate alınmazsa çıkan sonuç yanıltıcı olabilir. Bakkal sahibine 8 lira yerine 2 lira vererek onu zarara uğratabilirsiniz.
Yine çok konuştum değil mi? Her neyse.
Bunu kısa bir hikaye üzerinde anlatmak istiyorum. Arkanıza yaslanıp kahvenizi aldıysanız başlayalım.
Kışın sona ermesiyle sarayı çevreleyen uçsuz bucaksız bahçeler göz kamaştırıcı renklerini açığa vuruyordu. Sarayın salonunda ise derin bir sessizlik hüküm sürüyordu. Uzun masanın üzerinde her biri 4 armut taşıyan iki sepet ve sepetlerin etrafında da 3 elma ile 2 armut duruyordu. Meşalelerin titrek ışığıyla duvarlara yansıyan gölgeler birbirine karışıyordu. Yaşlı Üstat Maester, eliyle masadaki 3 elmayı ve 2 armudu yanındaki genç Prens Joffrey’e göstererek bunların sayısını sordu. Prens Joffrey sırıtarak cevabın 5 olduğunu söyledi. Üstat eline bir tebeşir aldı.
"Matematikte basit olan şeyler, bazen bir savaş kadar çetin olabilir." diyerek eline geçirdiği tebeşirle yere şunu yazdı: 3 + 2 . 5
"Ama," diye söze girdi Kraliçe Cersei sessizliğine son vererek. "Neyi istediğinize göre değişir." Hemen yukarısında duran Kral Robert ayılarak Kraliçe Cersei’ye sorgu dolu bir bakış attı. Kraliçe, kendisine yönelen bakışlara aldırmadan devam etti. "5 bahar boyunca 2 armutla 3 elmanın aynı sancak altında toplanmasını mı yoksa 2 ile 5'in kanlı çarpışmasına 3 elmanın sonradan katılmasını mı kastediyorsunuz? İlki bir ittifakın doğuşuna ikincisi ise bir savaşın bitişine benziyor."
"Hayır, kraliçem." diye cevap verdi yaşlı üstat öne eğilerek. "Bu işleme baktığınızda herhangi bir şartın olmadığını görürsünüz. Ancak meydanda bir çarpışma varsa ilk önce onun bitirilmesi gerekir."
"Yani." diye araya girdi yanında onu izleyen Prens Joffrey. "Önce 2 ile 5'in çarpışmasından doğan 10 sayısını alıp hemen yanında 3 ile ittifak masasına oturtacağız. Böylece barış masasında 13 lord bir araya gelmiş olur."
"Önce savaşı bitir sonra barış masasındaki mühür sayısını say." dedi Kraliçe Cersei kendi kendine söylenerek.
"İşte buna işlem önceliği diyoruz majesteleri." dedi yaşlı üstat taş duvarlar kadar ağır sesiyle.
"Peki ilkini kastetseydin bunu nasıl ifade ederdin?" diye sordu Kraliçe merak dolu bir ifadeyle.
"Parantez." dedi yaşlı üstat derin bir iç çekerek. "Parantezler, bir krallığın sınırlarıdır. Bu sınırların içindeki mesele çözülmeden dış meseleler çözülemez."
“Peki, bana ilk söylediğim cümleyi yazmanı istiyorum. Bunu görmek istiyorum.” dedi Kraliçe elini havada sallayarak.
Yaşlı üstat yine tebeşirini yere sürterek bir işlem daha yazdı: (3 + 2) . 5
"Önce iç mesele." diyerek araya girdi Prens. “3 ile 2’nin ittifakında 5 mühür olur. Dıştaki 5 ile çarpışırsa 25 elde edilecektir."
Yaşlı üstat memnun bir halde birkaç adım atarak son yazdığı denklemin üzerine daha görkemli bir denklem yazdı: 20 : 5 . 2
Meşalelerin ışığı sayılar üzerinde titredi. Üstat Maester yüzünü salondakilere döndü.
"Bunu da siz değerli lordlara ve gelecek bir tarihte bu yaşadıklarımızı okuyacak olan okurlarımıza bırakıyorum. Bu denklemin hükmünü kış gelmeden çözmüş olmanızı umuyorum. Kış bastırmadan geri döneceğim.” dedi ve tahtta onu şaşkınlıkla izleyen haşmetli Kral Robert’ten müsaade isteyerek ona kilitlenen bakışların altında salondan çıkıp kayboldu.
Not: Geçen yazımızdaki sorunun cevabı 8 olacaktı. 3 x 3’lük sihirli bir kareyi alın ve döndürün. 4 farklı kare oluşur. Bu karenin aynı zamanda 4 farklı yansıması da olmak üzere toplam 8 kare elde edilir. Umarım sizi terletmemiştir. Ha, unutmadan… Yaşlı üstadın sorusunu kış gelmeden çözmeye bakın. Selametle.