KUZEYİN SARAYINDA İŞLEM ÖNCELİĞİ

 Merhaba, bugünkü yazımızda matematiğin önemli konularından “işlem önceliği” üzerinde duracağız. Bildiğiniz gibi matematikte dört işlem olan toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemi içeren sorularda öncelikle çarpma ve bölme daha sonra da toplama ve çıkarma işlemleri yapılır. Elbette üsler, faktöryeller, logaritmalar ve daha pek çok detay bulunmaktadır. Ancak bu yazımızın konusu dört işlem olduğunu ve bunun sınırları dışına çıkmayacağımı söylemek isterim. Yazının başında önemli olduğunu söyledim çünkü yapılan işlemlerin öncelik sırası dikkate alınmazsa çıkan sonuç yanıltıcı olabilir. Bakkal sahibine 8 lira yerine 2 vererek onu zarara uğratabilirsiniz.

Yine çok konuştum değil mi? Her neyse.

Bunu kısa bir hikaye üzerinde anlatmak istiyorum. Arkanıza yaslanıp kahvenizi aldıysanız başlayalım.

Kışın sona ermesiyle sarayı çev­releyen uçsuz bucaksız bahçeler göz kamaştırıcı renklerini açığa vuruyordu. Sarayın salonunda ise derin bir sessizlik hüküm sürüyordu. Uzun masanın üzerinde her biri 4 armut taşıyan iki sepet ve sepetlerin etrafında da 3 elma ile 2 armut duruyordu. Meşalelerin titrek ışığıy­la duvarlara yansıyan gölgeler birbirine karışıyordu. Yaşlı Üstat Maester, eliyle masada­ki 3 elmayı ve 2 armudu yanındaki genç Prens Joffrey’e göstererek bunların sa­yısını sordu. Prens  Joffrey sırıtarak cevabın 5 olduğunu söyledi. Üs­tat eline bir tebeşir aldı.

"Matematikte basit olan şeyler, bazen  bir savaş kadar çetin olabilir." diye­rek eline geçirdiği tebeşirle yere şunu yazdı: 3 + 2 . 5

"Ama," diye söze girdi Krali­çe Cersei sessizliğine son vererek. "Neyi is­tediğinize göre değişir." Hemen yukarısında duran Kral Robert ayı­larak Kraliçe Cersei’ye sorgu dolu bir ba­kış attı. Kraliçe, kendisine yönelen bakışlara aldırmadan devam etti.  "5 bahar boyunca 2 armutla 3 el­manın aynı sancak altında toplanması­nı mı yoksa 2 ile 5'in kanlı çarpış­masına 3 elmanın sonradan katılmasını mı kastediyorsunuz? İlki bir ittifakın doğuşuna ikincisi ise bin savaşın biti­şine benziyor."

"Hayır, kraliçem." diye cevap verdi yaşlı üstat öne eğilerek. "Bu işleme baktığınızda herhangi bir şartın olma­dığını görürsünüz. Ancak meydanda bir çarpışma varsa ilk önce onun bitiril­mesi gerekir."

"Yani." diye araya girdi yanında onu izleyen Prens Joffrey. "Önce 2 ile 5'in çarpışmasından doğan 10 sayısını alıp hemen yanında 3 ile ittifak masasına oturtacağız. Böylece barış masasında 13 lord bir araya gelmiş olur."

"Önce savaşı bitir sonra barış masasındaki mühür sayısını say." dedi Kraliçe Cersei kendi kendine söylenerek.

"İşte buna işlem önceliği diyoruz majesteleri." dedi yaşlı üstat taş duvarlar kadar ağır sesiyle.

"Peki ilkini kastetseydin bunu na­sıl ifade ederdin?" diye sordu Kra­liçe merak dolu bir ifadeyle.

"Parantez." dedi yaşlı üstat derin bir iç çekerek. "Parantezler, bir krallığın sınırlarıdır. Bu sınırların içindeki mesele çözülmeden dış meseleler çözülemez."

“Peki, bana ilk söylediğim cümleyi yazmanı istiyorum. Bunu görmek istiyorum.” dedi Kraliçe elini havada sallayarak.

Yaşlı üstat yine tebeşirini yere sür­terek bir işlem daha yazdı: (3 + 2) . 5

"Önce iç mesele." diyerek araya gir­di Prens. “3 ile 2’nin ittifakında 5 mühür olur. Dıştaki 5 ile çarpışırsa 25 el­de edilecektir."

Yaşlı üstat memnun bir halde bir­kaç adım atarak son yazdığı denk­lemin üzerine daha görkemli bir denk­lem yazdı: 20 : 5 . 2

Meşalelerin ışığı sayılar üzerinde titredi. Üstat Maester yüzünü salondakilere döndü.

"Bunu da siz değerli lordlara ve gelecek bir tarihte bu yaşadıklarımızı okuyacak olan okurlarımıza bırakıyorum. Bu denklemin hükmünü kış gelmeden çözmüş olmanızı umuyorum. Kış bastırmadan geri döneceğim.” dedi ve tahtta onu şaşkınlıkla izleyen haşmetli Kral Robert’ten müsaade isteyerek ona kilitlenen bakışların altında salondan çıkıp kayboldu.

Not: Geçen yazımızdaki sorunun cevabı 8 olacaktı. 3 x 3’lük sihirli bir kareyi alın ve döndürün. 4 farklı kare oluşur. Bu karenin aynı zamanda 4 farklı yansıması da olmak üzere toplam 8 kare elde edilir. Umarım sizi terletmemiştir. Ha, unutmadan… Yaşlı üstadın sorusunu kış gelmeden çözmeye bakın. Selametle.