Batman’da düğünlerde davul zurna neden önemliydi?

Günler süren düğünlerde müzik, eğlencenin olduğu kadar toplu yaşamın da önemli bir parçasıydı. Davul ve zurna ise bu düğünlerin en belirgin sesleri arasında yer alıyordu.

Batman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün gelenek ve göreneklere ilişkin kayıtlarında, kentte düğünlerin genellikle perşembe ve cumartesi günleri başladığı, sonraki günlerde devam ettiği belirtiliyor. Aynı kaynakta düğünlerde davul, zurna, tef, kemençe ve kaval gibi geleneksel çalgıların kullanıldığı aktarılıyor.

DÜĞÜNÜN BAŞLADIĞINI HERKES DUYARDI

Eskiden düğün, yalnızca düğün evinin içinde yaşanan bir hazırlık değildi. Mahallede, köyde ya da yakın çevrede düğünün başladığını duyuran en önemli unsurlardan biri müzikti.

Davulun güçlü sesi ve zurnanın uzak mesafelerden duyulabilen ezgisi, düğünün çevreye yayılan adeta ilanıydı. İnsanlar için bu sesler, eğlencenin başladığını ve düğün evinde hareketliliğin arttığını gösteriyordu.

Batman yöresindeki halk sazlarına ilişkin resmi kültür kayıtlarında davul ve zurnanın yanı sıra kemençe, düz saz, darbuka, kaval ve def gibi geleneksel çalgılar da yer alıyor.

MÜZİK, İNSANLARI BİR ARAYA GETİRİYORDU

Geçmişte düğünlerin önemli özelliği, çok sayıda insanı aynı ortamda buluşturmasıydı. Akrabalar, komşular ve yakınlar düğün sürecine farklı şekillerde katılıyordu.

Batman Üniversitesi tarafından yürütülen Batman Halk Kültürü Projesi kapsamında kentin 5 ilçesine bağlı 25 köyde 150’den fazla kaynak kişiyle görüşüldü. Köy köy ve ev ev yapılan derlemelerde düğünlerde söylenen şarkı ve türküler de kayıt altına alındı.

Bu nedenle düğün müziği yalnızca eğlence amacı taşıyan bir unsur değildi. Söylenen türküler, çalınan ezgiler ve düğün sırasında oluşan kalabalık, toplumun ortak hafızasının da bir parçasıydı.

DAVULUN SESİ, DÜĞÜNÜN HAFIZASINDA KALDI

Batman yöresindeki geleneksel davulun yapımında ceviz ağacından kasnak, koyun ve keçi derisi kullanıldığı da İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kayıtlarında yer alıyor.

Zurnanın ise erik veya gürgen ağacından yapıldığı belirtiliyor.

Bugün bu çalgılar hâlâ bazı düğünlerde kullanılmaya devam etse de düğün kültürünün kendisi büyük ölçüde değişti. Salon düğünleri, elektronik müzik sistemleri ve farklı organizasyon biçimleri eski düğünlerin uzun süren mahalle atmosferinin yerini aldı.

O SESLER ŞİMDİ KÜLTÜREL MİRAS

Batman Üniversitesi’nin Halk Kültürü Belgeseli de düğün ve müzik geleneklerini kentin kültürel hafızasının parçaları arasında ele alıyor. Üniversite, 25 köyde 150’den fazla kaynak kişiyle yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilerle Batman’ın halk kültürünü kayıt altına aldı.

Bugün bir düğünde davul sesi duyulduğunda hâlâ eski günlerden bir şeyler hatırlanıyor.

Çünkü o ses, yalnızca bir müzik aletinin sesi değil; insanların birlikte eğlendiği, halayların çekildiği, komşuların düğün evine koştuğu ve bir ailenin sevincinin bütün çevreye yayıldığı günlerin de hatırası.

Batman’ın eski düğünlerinde davul ve zurna belki de bu yüzden yalnızca müzik yapmıyordu. Düğünün başladığını, insanların bir araya geldiğini ve hayatın ortaklaşa kutlandığını haber veriyordu