ANLAM ARAYIŞI

“İnsanın en büyük kaybı anlam kaybıdır. Varlığının, varoluşunun anlamını, hikmetini yitirmesidir.” İnsanı, varlığı, evreni anlamsız görmek; Çinceyi bilmediği için bu dilin anlamsız olduğunu iddia etmek gibidir. Bir olay ya da bir olguyu ben bilmiyorsam, ben anlamıyorsam; bu olay ya da olgu anlamsızdır ya da yoktur demek gibidir ki, bu hiçbir realiteyle bağdaşmaz.

İnsanın en küçük sevinçleri de en büyük başarıları “anlam” kavramıyla yakından ilintilidir. Bir insan için en kötü şey, kendi varlığının hiçbir kıymetinin olmadığını iddia etmesidir. Yaratılmış varlıkların en şereflisi, en değerlisi olan insanın, anlamsızlık bataklığında bir hayat sürmeyi tercih etmesi, kendisine karşı yapabileceği en büyük kötülüktür. Anlamsızlık; yaratılışa, hayat serüvenimize ve varlık dünyasına ters bir iddiadır. İnsanın, varlığın, evrenin yaratılışındaki muazzam nizamı, intizamı ve ahengi görmemek ya da bir tesadüf eseri olarak görmek en hafif tabirle akılsızlıktır, verilen aklı kullanmamaktır, Zira kullanılmayan akıl “yok” hükmündedir.

Bir Bilge kişi, “Anlamdan yoksun olduğu iddia edilen bir evrende anlam bulmak mümkün mü? Bunun, ışığın olmadığı bir yerde renkleri ve cisimleri görmeye çalışmaktan, kokunun olmadığı bir dünyada gül kokusundan bahsetmekten ve sesin olmadığı bir mekânda müzikten bahsetmekten farkı yoktur. Eğer evren iddia edildiği gibi anlamdan tamamen yoksunsa, insanın böyle bir dünyada kendine anlam icat etmesi, onu kendi dışındaki her şeyle çatışmaya götürür. Zira anlam arayışı, eşyanın tabiatına aykırı bir eylem olarak insanı her şeye yabancılaştırır. Dahası Darwinci evrim anlayışına göre insan ve hayat, özünde anlamı olmayan süreçlerin sonucunda ve tesadüfen ortaya çakar. Başında anlamdan yoksun olan şey sonunda da anlamdan yoksundur. İnsanın bu iki uç arasında hayatını anlamlandırma çabası hüsranla son bulmaya mahkûmdur.” diyerek anlam ve anlamsızlık kavramları arasındaki çelişkiyi veciz bir şekilde ortaya koymaktadır.

Aynı zamanda anlam; sebep, amaç ve önem kavramlarıyla bir ahenk içinde iç-içedir. Varlık dünyasının bir anlamı var dediğimiz zaman, bir sebebinin ve amacının da olduğunu söylemiş oluruz. Eğer düşünce dünyamızı, “anlamsızlık” üzerine inşa etmeye kalkışırsak, sebep-amaç-önem üzerine kurulu olan bu muazzam nizamı, dengeyi ve ahengi görmemiş oluruz. Bu hiçbir bilimsel gerçeklikle bağdaşmayan kaotik bir düşünce tarzıdır. “Hiç kimse, görmek istemeyenler kadar kör değildir” ve “Hiç kimse duymak istemeyenler kadar sağır değildir.” Bu kadar gerçek, açık ve berrak olan hakikatleri duymazdan gelerek görmemek, körlüktür.

İnsan zihninin olağanüstü bir özelliği vardır. Varlık dünyasında görünen ve görünmeyen varlıkları varoluşsal bir düzleme taşıyabilme özelliğine sahiptir. “Nasıl ki; parmak ele, el kola, kol bedene, beden de akıl ve ruha bağlı olarak bir anlam ifade ediyorsa, tek tek varlıklar da onları bütünleyen büyük bir varlık dairesi içinde gerçek yerlerini bulurlar. İnsanı, tabiatı ve evreni ancak hem kendi zatında hem de onların ötesinde aşkın bir anlam zemininde idrak edebiliriz… Kuşların diliyle konuşan bilgeler, çiçeklerle sohbet eden şairler, karıncadan gökyüzüne kadar bütün tabiat âlemini muhatap alan kutsal kitaplar, tabiatın malzemesi değil manası üzerinde düşünmeyi salık verirler.”

“İnanmak, aklı tatile göndermek değil, aksine aklın ufkunu sonsuza doğru genişletmektir.”

Ancak kendisinden emin olunan insan dünyaya barış, huzur ve eman getirebilir. Bundan dolayı hayatımızın anlamı varlık dünyasının, evrenin anlamından bağımsız değildir. “Varlığın emanetçisi olarak vazifemiz, varlığa sahip olmaya çalışmak değil, ona sahip çıkmaktır.”