Sigara paketlerinin üzerinde yıllardır aynı cümleler var:
“Çocuklar görür, çocuklar yapar.”
“Sigara içiyorsanız çocuğunuzun da sigara içme ihtimali iki kat fazladır.”
“Yaşam boyu sigara içenlerde erken ölümlerin yarısı sigara içmekten kaynaklanmaktadır.”
Bir de kocaman bir hatırlatma: ALO 171.
Devlet yazmış. Bilim söylemiş. Uzmanlar anlatmış. Fotoğraflar basılmış. Daha ne desin?
Ama gelin sahaya bakalım.
Birçok evde sigara hâlâ sehpanın üzerinde. Çakmak ortada. Çocuk koltuğun yanında, dumanın içinde. Anne ya da baba, “Ben içiyorum ama çocuğum içmez” rahatlığında. İşte burada büyük bir yanılgı başlıyor.
Çocuklar söyleneni değil, yapılanı öğrenir. “İçme” demekle mesele bitmiyor. Eğer çocuk her gün o sahneyi görüyorsa, o sahne onun zihninde normalleşiyor. Sigara bir tehlike değil, bir yetişkin davranışı olarak yer ediyor.
Daha da önemlisi şu: Pasif içicilik diye bir gerçek var. Çocuk, kendi tercihi olmadan dumanı soluyor. Küçücük akciğerler, yetişkinin alışkanlığının bedelini ödüyor. Astım artıyor, enfeksiyon artıyor, risk artıyor. Ama en çok da rol model etkisi artıyor.
Kimse kusura bakmasın, “Ben dikkat ediyorum” demek yetmiyor. Çocuğun yanında içilen her sigara, ona verilen sessiz bir mesajdır.
Bırakmak zor olabilir. Nikotin bağımlılığı hafife alınacak bir şey değil. Ama en azından bir sınır koymak mümkün. Çocuğun yanında içmemek mümkün. Paketi ortada bırakmamak mümkün. Çocuğun ulaşamayacağı yerde tutmak mümkün. Evde değil, dışarıda içmek mümkün. Daha iyisi, destek alıp bırakmak mümkün.
Bir yetişkin kendi bedenine zarar vermeyi seçebilir. Ama çocuğun sağlığı, tercihe açık bir alan değil. O çocuğun nefesi, sizin alışkanlığınızdan daha kıymetli.
Sigara paketlerinin üzerindeki yazılar aslında bir uyarıdan ötesi. Bir ayna. O aynaya bakıp geçmek kolay. Mesele, o yazıyı evin içinde ciddiye almak.
Çünkü çocuklar gerçekten görür.
Ve gerçekten yapar.